Zamknięcie Huty w Skawinie

  • 7 stycznia 1981 r. Zamknięcie huty aluminium w Skawinie. CZY FLUOR NADAL GROZNY ????
  • To bardzo historyczna data  nie tylko w polskim ruchu ekologicznym,także światowym. Największy jak dotychczas sukces polskich ekologów

Po kilkudziesięciu latach szkodliwiej dla ludzi i środowiska działalności udało się doprowadzić do zamknięcia wydziału elektrolizy w Hucie Aluminium w Skawinie. Ta decyzja powstała pod wpływem sprzeciwu utworzonego we wrześniu w Krakowie pierwszego w Europie Wschodniej niezależnego ruchu ekologicznego Polskiego Klubu Ekologicznego, „Solidarności”  i presji społecznej. Duża role odegrali naukowcy,mający odwagę powiedzieć prawdę o skutkach zanieczyszczenia środowiska.

Skawińska huta była jednym ze sztandarowych zakładów wybudowanych w ramach realizowanego w czasach stalinowskich planu 6-letniego. Hutę oddano do użytku  w lipcu 1954 r.Powstała na bazie prymitywnych już wówczas radzieckich technologii, wdrażanych przez inżynierów z huty w Zaporożu, wydzielała w procesie elektrolizy aluminium ogromne ilości zabójczego fluoru. Aluminium był w PRL-u i jest nadal teraz nie tylko w Polsce ale i w świecie surowcem strategicznym. Wspólnie z innymi metalami(np.tytan) stanowi stop wykorzystywany do przemysłu lotniczego.Zapotrzebowanie na ten surowiec było bardzo duże,podobnie zresztą teraz.

Zwiększała się też produkcja skawińskiej huty – z 20 tys. ton w 1955 r. do 55 tys. ton tego metalu w 1980 r. Zatrudnienie w szczytowym okresie obejmowało 2,5 tys. osób.Huta stawiała na produkcje surowcowa,nie było unowocześniona.Huta w małym stopniu interesowała się przetwórstwem.Huta emitowała do powietrza  ogromne ilości szkodliwego fluoru nawet do 2 tys ton,co było kilkadziesiąt razy więcej niz nowoczesnych hut aluminium np we Francji Skazona była gleba,woda ta tez pitna.Informacje o skutkach ekologicznych funkcjonowania huty były do roku 1980 blokowane przez cenzurę. Skutki zdrowotne i ekologiczne były dostrzegalne gołym okiem.. Okolice huty stały się rejonem klęski ekologicznej. Fluor wydzielający się w trakcie elektrolizy oraz odpady poprodukcyjne porzucane na polach i sypane w drogi czyniły spustoszenie . Niezdatna do picia woda, usychające drzewa, coraz więcej stwierdzanych chorób u ludzi dorosłych i deformacji u dzieci spowodowały, że żądania zamknięcia huty stały się powszechne.   Sam bezpośrednio po obronie doktoratu pracowałem w Hucie Aluminium w latach 1976-1979 w jego zakładzie doświadczalnym nad technologiami specjalnymi. Już po półrocznym okresie pracy odczułem skutki zdrowotne,choroba oczu,odklejanie się siatkówki. Wówczas lekarz zakładowy dał mi dobrą rade,..”żebym się w hucie nie marnował i uciekał jak najszybciej stąd”.. a na pytanie jak to się ma w porównaniu z załogą huty wówczas (ponad 2 tys..) dał mi do zrozumienia określając żartobliwie ze to już ” mutanty „!!!!

Po Sierpniu 1980 r., w czasie „Solidarności” odważne teksty o skażeniu w rejonie Skawiny pojawiły się w Gazecie Krakowskiej kierowanej przez Macieja Szumowskiego.Na uwagę zasługuja artykuły red.Stefana Maciejewskiego,jednego z tworców (23.09.1980) Polskiego Klubu Ekologicznego. Polski Klub Ekologiczny  -kolo Akademii Górniczo-Hutniczej  zorganizowało publiczna debatę nad Hutą Aluminium w Skawinie .

To było 12 grudnia 1980 roku

Ponad 250 osób wzięło wówczas udział w tej debacie,naukowcy,lekarze,ekonomiści, kierownictwo Huty Aluminium ( z dyr. J.Józwik)Dyskusje zorganizował szef ekspertów PKE Prof.Andrzej Manecki. Wypowiadali się lekarze,specjaliści. Prof.Maria Gumińska z Instytutu Biochemii Akademii Medycznej przedstawiła wpływ fluoru na zdrowie człowieka,powstające choroby,fluorozę. Mówiono o skutkach zdrowotnych obserwowanych juz u noworodków.Ujawniono ze w samej hucie  na choroby zawodowe zapadało rocznie około 50 osób;,dla porównania średnia wówczas w Polsce to było 60 na 100 tys. !!!Były rozważane rózne opcje na tej debacie : zlikwidować hutę,przenieść w inne miejsce , modernizować. Sama modernizacja była zbyt kosztowna, koszty większe nawet niz budowa nowej huty. Debata była gorąca.  Racje ekonomiczne prezentowali m.inn Prof.Anna Jankowska(AGH),dr Kazimierz Górka(AE),władze administracyjne.Presja społeczna była jednak zbyt silna ,presja na rzecz likwidacji huty.Gorąca debata trwała cały grudzień,gorąca debata w mrożnym grudniu.Często całonocne debaty,spotkania z ekspertami,władzami miasta. Dużą role odegrał w organizowaniu tych debat i spotkań z administracja miasta  mgr Krystian Waksmundzki, wiceprezes Zarządu Głównego PKE

Ogromną rolę w likwidacji huty odegrał prof. Władysław Grodziński, założyciel Instytutu Biologii Środowiskowej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prof. Grodziński forsował konieczność podjęcia decyzji o wyeliminowaniu szkodliwej produkcji w Skawinie jako przewodniczącym Rady Ochrony Środowiska Miasta Krakowa..

Dzięki społecznym naciskom, 7 stycznia 1981 r. prezydent Krakowa Józef Gajewicz i minister hutnictwa Zdzisław Szałajda podjęli decyzję o wygaszeniu działalności wydziału elektrolizy w skawińskiej hucie aluminium.Ten historyczny akt miał miejsce w klubie dziennikarzy Pod Gruszką. Sukces Polskiego Klubu Ekologicznego  bezsprzeczny. Informacja obiegła światową prasę, media, zagraniczni dziennikarze zaczęli się zjeżdzać do Krakowa ,dziennikarze z różnych kontynentów, także egzotyczni dziennikarze.Dużo publikacji o zamknięciu huty pojawiło sie np. w Japonii . Pełniłem wówczas funkcje szefa Zarządu Okręgu Małopolska PKE,nawet moje mieszkanie dzień i noc było biurem prasowym  informującym o tym historycznym wydarzeniu

Co dalej wydarzyło się z Huta w Skawinie? Pozostała tylko nieszkodliwa dla środowiska, choć o wiele mniej znacząca dla przedsiębiorstwa, część przetwórcza. Huta zmieniła się w Zakłady Metalurgiczne Skawina..a pózniej w zaklad nowoczesnej przeróbki .. mały zakład ..

Czy nadal fluor jest groźny?? groźny w Skawinie ?? TAK. Polski Klub Ekologiczny, jego rada naukowa i Międzynarodowy Instytut Polityki i Strategii Ekologicznej, fundacja afiliowana z Wyższą Szkoła Zarządzania i Bankowości jest w posiadaniu naukowych publikacji, ekspertyz że w rejonie Skawiny, także w sąsiedztwie dawnej huty obserwuje się zwiększenie stężenia fluoru w wodzie, wodach podziemnych i powierzchniowych, zbiornikach wodnych nawet w niektórych miejscach znacznie (nawet kilkanaście razy) wyższe niż przewiduje norma dla wod przeznaczonych do spożycia! Także przekroczenia normy obserwowano w niektórych zródłach w Skotnikach!!!! Nie można wykluczyć ze także w innych miejscowościach w pobliżu Skawiny. To wymaga koniecznych badan hydrologów, chemików. Stad nasz apel: nie lekceważyć problemu fluoru, zamkniecie Huty w  Skawinie nie może nas uspokajać, zwalniać z obowiązku zarówno dalszych  badań, hospitalizowania mieszkańców Skawiny jak i sąsiednich miejscowości. Pomimo upływu czasu i rekultywacji gleby fluor nadal jest groźny.. Odrębną sprawą jest  zwartość fluorków w kosmetykach dostępnych na rynku polskim np, pastach do zębów. W świecie w wielu krajach obowiązuje zakaz stosowania fluorków do wymienionych kosmetyków. W Polsce jakoś nie dostrzega się tego problemu… a szkoda !!!

Polski Klub Ekologiczny -Rada Naukowa już  wkrótce powróci  do debaty na temat szkodliwości fluoru ..
*****************************************************************************************************************
dr Zygmunt Fura, fizykochemik,pracownik Huty Aluminium w Skawinie w latach 1976-1979 , w latach 1980-1988 prezes Zarządu Okręgu Polskiego Klubu Ekologicznego,aktualnie sekretarz rady Naukowej PKE